Het begrip “IDP” is hulpverlenersjargon. Het betekent “internally displaced person”, oftewel een vluchteling in eigen land. Het zijn mensen die van het ene deel van hun land naar een ander deel gevlucht zijn. De redenen daarvoor zijn divers. Het kunnen gewelddadige conflicten zijn, maar ook een natuurramp als een overstroming, droogte die hongersnood veroorzaakt of een aardbeving. IDP’s hebben in feite twee opties voor de toekomst; ze keren terug naar hun oorspronkelijke woonplaats of ze blijven op de plek waar ze naar toe gevlucht zijn. In het eerste geval worden het “returnees” oftewel “terugkeerders”. Meestal zijn dit mensen die korte tijd weg geweest zijn. In het tweede geval, meestal als het verblijf elders lang duurt, vestigen ze zich op een nieuwe plek en worden daar normale inwoners van die plaats. Althans, zo gaat dat in de rest van de wereld.

In Zuid-Sudan bestaat het concept van de “permanente IDP”. Voor de helderheid, een “permanente IDP” is ook hier oorspronkelijk een vluchteling, maar één die de wens om terug te keren naar waar zij/hij vandaan komt al lang niet meer heeft en zich definitief op een andere locatie gevestigd heeft. Voor wie zich nu afvraagt wat het verschil met de hierboven genoemde mensen die normale inwoners van een plaats worden: dat is er niet. Het concept zegt dan ook niets over de mensen, maar alles over de Zuid-Sudanese samenleving.

Als je hier aan mensen vraagt waar ze vandaan komen, is het antwoord de plaats waar hun familie vandaan komt, meestal een klein dorpje op het platteland. Het betekent niet dat ze er zelf geboren zijn, of zelfs dat hun ouders er geboren zijn. Daar gaat het niet om. Afkomst is verbonden met de stam, maar ook met het land, de plek waar de stam oorspronkelijk leefde. Mensen in Zuid-Sudan voelen zich nog steeds onderdeel van die gemeenschap ook al leven ze in de stad. Soms hebben ze in dat dorp ook nog een stukje landbouwgrond, ze hebben nog steeds het recht om de lokale leider te kiezen. De band met de plaats van afkomst blijft bestaan en dat heeft ook invloed op het leven op een andere plek. In Wau bestaat minstens de helft van de stad uit “permanente IDP’s” uit hele verschillende gebieden. Ze vestigen zich in bepaalde wijken van de stad, verdeeld naar plaats van afkomst. Die wijk wordt dan ook meestal genoemd naar de oorspronkelijke woonplaats. In de stad is dat niet zo’n probleem, omdat de overheid het gebruik van de grond bepaalt en dus grond aan deze groepen beschikbaar kan stellen om zich op te vestigen.

Vestiging op het platteland is veel moeilijker. Niet alleen zijn er dan de culturele verschillen, bijvoorbeeld tussen boeren en veehouders, die het mixen van bevolkingsgroepen moeilijk maken. Nog veel lastiger is het feit dat de grond bezit is van de gemeenschap. Van de oorspronkelijke gemeenschap dus. Inclusief mensen die al lang naar de stad of zelfs naar een ander land verhuisd zijn, maar niet inclusief mensen die er nieuw komen wonen en wiens familie er niet vandaan komt. Die nieuwe vestigers kunnen alleen grond krijgen om te bewerken als de oorspronkelijke gemeenschap dat aan ze geeft. Over het algemeen niet zo’n probleem als het om een paar mensen gaat (mits er geen ruzie is tussen de verschillende stammen), want er is grond genoeg. De situatie wordt anders als het gaat om grotere groepen IDP’s. Het gebeurt hier regelmatig dat mensen moeten vluchten voor een dreiging, er zijn regelmatig crises van allerlei soort. Meestal vluchten mensen dan naar familieleden of bekenden die elders in het land wonen, maar dat is niet altijd mogelijk. Tijdelijke opvang, inclusief het verschaffen van tijdelijk onderdak en grond om eten te verbouwen, is dan ook over het algemeen mogelijk, vaak met ondersteuning van de VN en andere hulporganisaties. De problemen ontstaan als de IDP’s niet terugkeren naar hun oorspronkelijke woonplaats, maar op de opvangplek willen blijven. Als het dan gaat om grotere groepen ontstaat er, ook na jaren opvang, regelmatig conflict tussen de beide gemeenschappen. De voormalige vluchtelingen worden nooit gewone inwoners, maar blijven “permanente IDP’s”. In tijden van bijvoorbeeld voedselschaarste wordt de boodschap van de ontvangende gemeenschap dan toch weer: ga terug naar waar je vandaan komt. Waar heb ik dat eerder gehoord?