Het is soms heerlijk om weer even in een land te zijn waarvan je de taal in ieder geval kunt lezen. Het Arabische schrift in Zuid-Sudan en het Khmer in Cambodja hebben in ieder geval één ding gemeen, het is niet te ontcijferen (het Khmer kent 33 medeklinkers, wat nog wel te doen is, maar dan in 2 varianten die niet op elkaar lijken, plus 16 afhankelijke en 15 onafhankelijke klinkers en voor sommige combinaties hebben ze dan weer een aparte variant, dat zijn meer dan honderd verschillende tekens. En dat in kriebels die vaak nauwelijks van elkaar verschillen). Het leidt er toe dat ik na vier weken in Indonesië meer van de taal begrijp dan na een jaar in Cambodja. Wat daarbij helpt is de Nederlandse invloed. Die is niet alleen zichtbaar in de architectuur of nog steeds bestaande waterwerken, maar ook in de taal, in ieder geval op Java.

Soms is het jaren-70-spel-het-zoals-je-het-zegt schrijfwijze. Zo worden alle woorden die in het Nederlands op –tie eindigen, in het Indonesisch met –si gespeld: “informasi”, “assuransi”, “produksi”, “lokasi”.

Het is goed te zien in welke periode de Nederlanders in Indonesië geweest zijn, woorden die in die periode ontstaan zijn, zijn veelal Nederlands. Veel woorden die met auto’s te maken hebben dus. Weliswaar hebben de Indonesiërs van het oorspronkelijke automobiel de andere helft bewaard, en bezitten zij dus een “mobil”, maar die heeft dan wel een “rem”, een “motor”, een “onderstel” en een “knalpot” (het kan aan de naamgeving liggen, maar gemonteerd onder een motorfiets knalt die echt), al dan niet van “aluminium”. Uiteraard parkeer je dat “mobil” dan in een “garage” waar je eventueel nog wat onderhoud doet met “oli(e)” en “vet”.

Ook het juridische en medische systeem dateren in ieder geval deels uit de Nederlandse tijd en de begrippen hebben dus Nederlandse wortels: juridisch de “notaris”, het “sertifikat”, maar ook de “polisi”, en medisch de “dokter” en de “apotek”. Word je weer beter dan is dat een groot “sukses”.

Woninginrichting is ook Nederlands. We plaatsen een “meubel”, al dan niet “antique”, in een kamer die gedecoreerd wordt met een “gordijn”, “vitrage” en “behang” (hoewel ik dat op geen enkele muur ben tegengekomen). Niet bestaand in Indonesische badkamers en dus met een Nederlandse naam is de “wastafel”. Nederlandse kolonisten droegen natuurlijk ook andere kleding dan de Indonesiërs gewend waren, dus koop je in de kledingwinkel nu een “rok” en een “blus” (de Nederlandse “oe” is in het Indonesisch na de onafhankelijkheid vervangen door een “u”) en berg je je spullen op in een “tas”.

Indonesische koffie (met laagje prut op de bodem van het kopje) heet “kapi”, maar de Europese variant uit een filter komt onder het begrip “koffie”. De tegenwoordige Amerikaanse invloed op marketing leidt dan soms tot bizarre combinaties, die je niet altijd gelijk doorhebt als je, zoals ik, dagelijks in het Engels werkt. Het opschrift “white koffie” (koffie met melk) is toch heel normaal?

Gek genoeg zijn er ook een paar hele basale woorden die gelijk zijn, waarvan ik mij niet goed kan voorstellen dat die ontstaan zijn door Nederlandse invloed. Bij een begroeting zeggen ook de Indonesiërs “halo” en ons ja is ook bij hen “ya”. Toeval of zit hier een andere taalkundige logica achter?

En het ultieme Nederlandse woord? Dat is uiteraard: “gratis”.