Het regent in Phnom Penh. Het regent hard en het regent vaak. Dat is niet zo vreemd, aangezien het regenseizoen inmiddels begonnen is. Ieder jaar, in de periode van juni tot en met oktober, zijn er maar enkele dagen waarop het niet regent. Maar als het zo normaal is, waarom zijn ze er dan zo slecht op voorbereid?

Afgelopen vrijdag fietsten we van het VSO-kantoor naar ons huis, een ritje van tien minuten dat we al twee weken lang gefietst hadden, dus we kenden de weg. Op het moment dat we weggingen hoorden we de eerste donderklappen en zagen we de lucht bijna zwart worden, dus dat het begon te regenen toen we net een paar minuten onderweg waren, was geen verrassing. We konden schuilen onder het golfplaten dak van een autowasserij, hoewel het al snel onder het dak ook begon te regenen. Meestal wordt het tijdens de regenbuien regelmatig even droog of gaat het minder hard regenen. Dit keer bleef het doorregenen en ging het alleen maar steeds harder. Dat klinkt overigens prachtig op een golfplaten dak, het tikte zo hard dat je letterlijk niets anders meer hoorde, maar dat terzijde. Na drie kwartier wachten hadden we (ik) er genoeg van en zijn we op de fiets gestapt. Binnen een minuut waren we doorweekt en droop het water uit onze kleren, nog natter worden hoefden we ons dus geen zorgen meer over te maken.
Naarmate we verder fietsten, kwam er steeds meer water op de weg te staan, van dat bruinige, viezige water. Op het moment dat de laag water zo ongeveer de dikte van je fietsband heeft bereikt, is het nog grappig, al ben je dan wel blij dat je de weg kent en weet waar de gaten zitten. Als het water tot de naaf van je wiel komt ga je je wenkbrauwen optrekken, maar als je door een snelstromende rivier fietst die tot de bovenkant van je wiel reikt, wordt het toch wel enigszins beangstigend. We moesten op sommige stukken echt heel hard trappen om tegen de stroom in te fietsen en bij zijstraten voelden we het water aan ons stuur trekken. Deze situatie leidde er wel toe dat doorgaans drukke wegen nu vrijwel uitgestorven waren. Tuk-tuks en motoren (brommers) kregen een natte motor en vielen stil. Zelfs auto’s waren afgeslagen toen het water tot halverwege hun deur kwam, sommigen weggedreven naar de verkeerde weghelft. Alleen de 4×4’s die hoog op hun wielen staan en tweewielers op menskracht konden hun weg vervolgen. De puinhoop was enorm. Veel winkels zijn overstroomd, in minstens één school stond de begane grond onder water en ook ons eigen erf heeft onder water gestaan (gelukkig wonen wij op de tweede verdieping).

Het zou allemaal niet zo erg zijn als die een unieke situatie was, maar het gebeurt met enige regelmaat. De stad is simpelweg niet (meer) ingericht op hevige regenval.
Het rioleringssysteem van Phnom Penh dateert nog uit de tijd van de Franse kolonisatie. Dat wil zeggen, het dateert van voor 1956 toen de stad ook nog veel kleiner was. Het systeem is dus oud en vervallen, en bovendien komt veel van het straatvuil rechtstreeks in het rioolstelsel terecht waardoor de capaciteit nog kleiner wordt. Maar geen enkele riolering, hoe goed ook, kan dit soort hoeveelheden water aan zonder aanvullende maatregelen van waterberging. En daar is het de laatste jaren flink mis gegaan.
De grond waar Phnom Penh op is gebouwd was ooit, honderden jaren geleden, een moeras. In het moeras is een dijk aangelegd waarbinnen Phnom Penh is gebouwd. Dat gebied vormt nu nog steeds het centrum maar de stad is inmiddels flink uitgebreid. Lange tijd werden daarbij de kleinere waterlopen en grotere en kleinere meren in het gebied in stand gehouden, zodat het water rustig weg kon lopen naar de drie grote rivieren aan de rand van Phnom Penh. In de loop van de tijd zijn steeds meer waterloopjes gedempt om te gebruiken als bouwgrond of als verkeersweg (enige overeenkomst met de geschiedenis van Amsterdam hier?). De laatste jaren zijn zelfs de drie grote meren opgevuld om daar grote (en dure) stadsontwikkelingslocaties te creëren. Dat betekent dat er geen grootschalige waterberging meer over is binnen de stadsgrenzen.

Bovendien beschikken gebouwen hier vrijwel allemaal over een dakgoot en regenpijpen, maar het water dat daardoor afgevoerd wordt, komt meestal terecht op het dak van de benedenetage (vraag me niet waarom) waarna het alsnog op de grond klettert of de regenpijp komt uit net boven de grond. In beide gevallen komt het water van de daken dus rechtstreeks op straat terecht, wat de hoeveelheid water op straat ongeveer verdrievoudigd. Geen probleem als gebouwen ver uit elkaar zijn gebouwd met grote tuinen er om heen, maar wel als het volledige straatwanden zijn zonder onderbreking.
Tenslotte kan het water evenmin de grond in. De grond zou er op zich wel geschikt voor zijn om water op te nemen, maar het water kan er niet komen. De Cambodjanen hebben de afgelopen jaren alle straten in Phnom Penh verhard en dat hebben ze grondig gedaan. Geen waterdoorlatende klinkerbestrating of grasbermen maar asfalt en in beton gelegde tegels die geen druppel water opnemen.

Dus stroomt het water over straat naar het laagste punt, met als gevolg dat we toen we daar moesten stoppen tot over onze knieën in het water stonden.